ChatGPT krijgt een watermerk in de EU: wat betekent dat?
Tekst uit ChatGPT krijgt in Europa binnenkort een verborgen stempel. OpenAI kondigde op 5 oktober 2026 in “Our approach to EU text provenance rules” aan dat het “over the coming weeks” een onzichtbaar watermerk toevoegt aan “eligible” tekst van ChatGPT en Codex in de Europese Unie, voor gebruikers “across all plans”. De reden is de AI Act. Buiten de EU verandert er voorlopig niets.
Gebruik je ChatGPT voor een paper of een rapport, dan klinkt dat als “ze kunnen nu zien dat ik AI gebruikt heb”. Zo simpel is het niet. Het watermerk is in de praktijk vooral een etiket voor onderzoekers en platformen, en het is makkelijker kwijt te raken dan je zou denken.
Wat doet het ChatGPT-watermerk?
Het watermerk heet textGrain. Het voegt volgens OpenAI “an invisible statistical signal to the model’s word choices” toe: het model kiest net iets vaker bepaalde woorden, op een patroon dat je als lezer niet ziet, maar een detector statistisch kan herkennen. Op de benchmarks van Astra, volgens OpenAI zijn nieuwste frontiermodel, ziet het bedrijf naar eigen zeggen geen betekenisvolle prestatieverschillen met en zonder watermerk (“we do not see meaningful performance differences”).
De uitrol is in drie stukken opgedeeld:
- ChatGPT en Codex in de EU: watermerk op “eligible” tekstoutput, de komende weken, op alle abonnementen. Welke output precies in aanmerking komt, zegt OpenAI niet. OpenAI maakt er bewust geen wereldwijde standaard van.
- De API, wereldwijd: sinds 5 oktober kunnen klanten het watermerk aanzetten voor een aantal modellen, maar het staat standaard uit.
- De detector: enkel “approved researchers and expert organizations” kunnen toegang aanvragen, geval per geval. De tool zegt alleen of er een OpenAI-watermerk in zit, zonder de gebruiker, de prompt of het gesprek te tonen.
OpenAI zegt dat textGrain in eigen tests even goed of beter scoorde dan andere aanpakken, waaronder SynthID for text van Google, en wil de techniek open source maken. Voor afbeeldingen en audio blijven de verificatietools van OpenAI wel publiek.
Wat het watermerk kan, en vooral wat niet
OpenAI is opvallend eerlijk over de grenzen. Twee factoren breken de detectie: lengte en bewerking.
Bij een vals-positiefgraad van 1% (de detector ziet in 1 op de 100 gevallen een watermerk dat er niet is) vond het systeem het watermerk in ongeveer 80% van de passages van 200 tokens en in ongeveer 95% van de passages van 400 tokens, bij antwoorden op psychologievragen. Tokens zijn de stukjes waarin een taalmodel tekst opdeelt, ruwweg een woord of een deel ervan. Bij wiskunde lag de detectie “substantially lower”, omdat er daar minder vrijheid is in woordkeuze.
Dan bewerking, het cijfer dat elke student en werknemer moet kennen.
Na een kwart vervangen woorden vindt de detector het watermerk in ruwweg vijf op de zes gevallen niet meer. Een tekst die stevig bewerkt, vertaald of maar deels gebruikt is, valt daardoor vaak buiten bereik. OpenAI zegt het zelf: tekst kan “too short, edited, or translated” zijn om betrouwbaar te detecteren.
Nog belangrijker is wat een positief resultaat níét zegt. OpenAI somt het op: een watermerk meet niet hoeveel menselijk werk erin zit, zegt niets over eigendom of verantwoordelijkheid, identificeert de gebruiker niet en controleert niet of de tekst klopt. En omgekeerd: “The absence of a detected watermark does not prove human authorship.”
| Vraag | Zegt het watermerk het? |
|---|---|
| Heeft een OpenAI-systeem (een deel van) de tekst gemaakt of bewerkt? | Het kan erop wijzen, als de detector het signaal vindt |
| Hoeveel heb jij er zelf aan geschreven of verbeterd? | Nee |
| Wie heeft de tekst gemaakt (account, prompt, gesprek)? | Nee |
| Klopt de tekst, en mocht je hem zo gebruiken? | Nee |
| Is een tekst zónder watermerk door een mens geschreven? | Nee |
Waarom nu: de AI Act
De AI Act, de Europese AI-verordening, verplicht in artikel 50 aanbieders van generatieve AI om tekst, beeld, audio en video “in a machine-readable format” te markeren, zodat te detecteren is dat de inhoud door AI gemaakt is. Volgens de FAQ van de Europese Commissie geldt artikel 50 “as from 2 August 2026”.
Er is één beperkte overgangstermijn. Voor AI-systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, geldt enkel de markeringsplicht (artikel 50, lid 2) pas vanaf 2 december 2026; de andere transparantieregels gelden wel al. Die termijn kwam er via de Digital Omnibus, het vereenvoudigingspakket voor de AI-regels van deze zomer. ChatGPT was al lang vóór augustus op de markt, dus onze afleiding is dat OpenAI onder die overgangstermijn valt en “de komende weken” op 2 december mikt. OpenAI zegt dat zelf niet. Wie artikel 50 overtreedt, riskeert volgens de Commissie boetes tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet.
Niet alles moet gemarkeerd worden. De Commissie zondert onder meer broncode uit die enkel tussen machines verkeert zonder dat een mens ze te zien krijgt, en output van een systeem dat alleen helpt bij standaard redactiewerk. Welke Codex-output OpenAI precies als “eligible” beschouwt, staat niet in de aankondiging. Bij de detector verwijst OpenAI naar de Code of Practice over het markeren van AI-content, die de Commissie in juni 2026 publiceerde.
Wat verandert er voor jou?
Als student verandert er minder dan je vreest. Je docent kan je paper niet zomaar door OpenAI’s detector halen; die is niet publiek. Maar dat is geen vrijgeleide. Andere detectietools bestaan wel, en een docent die je schrijfstijl kent, merkt vaak meer dan een algoritme. Ons advies: kijk wat het reglement van je school of hogeschool zegt. Mag AI, voor welke stappen, en moet je het vermelden? Dat AI verbieden in de klas averechts werkt, betekent niet dat alles mag.
Als werknemer verandert het watermerk weinig. Of je ChatGPT mag gebruiken voor een nota of mail, beslist je werkgever, niet het watermerk; is er geen AI-beleid, vraag het dan na. Het grotere risico zit volgens ons elders: wat je in de chatbot plakt. Lees daarvoor onze gids over GDPR en AI op het werk.
Als ondernemer die met ChatGPT webteksten of nieuwsbrieven maakt, kan je tekst voortaan een onzichtbaar label dragen. Publiceer je AI-tekst om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang, dan moet je die volgens de AI Act (artikel 50, lid 4) zichtbaar als AI-tekst labelen, tenzij een mens de inhoud echt nakeek of er redactionele controle was, en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Een spelling- of taalcheck telt daarvoor niet. Een productbeschrijving of offerte valt daar volgens ons normaal niet onder.
Bouw je via de API een eigen tool, dan staat het watermerk standaard uit. Of je het moet aanzetten om aan je eigen verplichtingen te voldoen, is een vraag voor je jurist, niet voor OpenAI.
Onze lezing
Dit watermerk is geen AI-verklikker, en dat is goed. OpenAI’s eigen cijfers tonen waarom: een detector die na een kwart synoniemen nog maar 17% vindt, en die in de geteste instelling bij ongeveer 1 op de 100 teksten zonder watermerk toch alarm slaat, hoort niet in handen van een examencommissie of een HR-dienst. De detector afschermen is dus verstandig. Een publieke “is dit AI?”-knop zou studenten onterecht kunnen beschuldigen en tegelijk iedereen die een tekst even herwerkt, vrijpleiten.
Het sterkste tegenargument verdient aandacht: wat is een etiket waard dat zo makkelijk afgaat? Voor de individuele student of werknemer weinig. Maar voor desinformatie op grote schaal, waar duizenden ongewijzigde berichten rondgaan, kan een statistisch signaal wél helpen om misleidende AI-inhoud op te sporen, net zoals Apple met Reference Image echtheid aan de bron probeert te bewijzen. Daar ligt het nut, niet in jouw paper.
Twee onzekerheden blijven. De gepubliceerde cijfers gaan over Engelstalige antwoorden uit de ELI5-dataset; hoe goed textGrain een Nederlandstalige tekst herkent, zegt OpenAI niet. En de cijfers komen van OpenAI zelf; onafhankelijke metingen volgen pas als de onderzoekers aan de slag kunnen.
Wat je hiermee doet: reken niet op het watermerk, in geen enkele richting. Gebruik je ChatGPT voor school of werk, spreek dan af wat mag en zeg het gewoon als je het gebruikt hebt. Een zin als “eerste versie opgesteld met ChatGPT, nagelezen en aangepast” kost niets en beschermt je beter dan hopen dat niemand het merkt.
Update 8 oktober 2026: Google pakt het net andersom aan. Op 7 oktober maakte het zijn SynthID Detector wereldwijd publiek, voorlopig in het Engels: iedereen kan er nagaan of een afbeelding, video of audiobestand gemaakt is met AI van Google of van partners zoals OpenAI. Google watermerkte naar eigen zeggen al meer dan 180 miljard afbeeldingen en video’s. Tekst noemt Google in die aankondiging niet. De tekstdetector van OpenAI blijft intussen enkel voor goedgekeurde onderzoekers.
