Hof: Pentagon mocht Anthropic op zwarte lijst zetten
Het Amerikaanse ministerie van Defensie mocht Anthropic als “supply chain risk” op een zwarte lijst zetten. Dat besliste het federale hof van beroep voor het District of Columbia Circuit op 25 september 2026, met 2 stemmen tegen 1. Volgens de rechters had de regering-Trump die bevoegdheid omdat Anthropic bepaalde AI-functies voor het leger achterhield, ook al handelde het bedrijf daarbij zonder kwade bedoelingen. Ars Technica (Jon Brodkin) en The Decoder brachten de uitspraak, ook CNBC en Courthouse News berichtten erover. Het is een zaak die op het eerste gezicht over contracten gaat, maar in wezen over een veel grotere vraag: wie bepaalt wat een AI-model mag weigeren?
Hoe het zover kwam
Een korte terugblik. Begin maart wees minister van Defensie Pete Hegseth Anthropic aan als “supply chain risk”; het ministerie deed dat onder twee aparte wetten. Nog in maart spande Anthropic een rechtszaak aan, nadat de regering federale diensten had verboden om Anthropic-producten te gebruiken en defensieleveranciers had verboden nog zaken te doen met het bedrijf. Anthropic stelt dat de regering uit wraak handelde: het bedrijf weigerde de restricties te schrappen die het gebruik van Claude voor dodelijke autonome oorlogvoering en voor massasurveillance van Amerikanen uitsluiten. In april wees hetzelfde hof van beroep al een spoedverzoek van Anthropic af om de zwarte lijst te schorsen.
Wat de rechters nu schrijven, is opvallend eerlijk over de spanning. De Verenigde Staten wijzen op “the deeply sobering prospect of overly constrained AI models shutting down unexpectedly and thus causing important military operations to fail”: AI-modellen die zo strak beperkt zijn dat ze onverwacht stilvallen en een belangrijke militaire operatie doen mislukken. Anthropic wijst op “the deeply sobering prospect of unconstrained AI models hallucinating inappropriate targets for lethal military force”: ongebreidelde modellen die verkeerde doelwitten voor dodelijk geweld verzinnen. Welke van de twee zwaarder weegt, beslecht het hof niet zelf. Het zegt dat de president en de minister “must determine how best to balance the competing risks”, en erkent dat het gaat om “profoundly difficult questions about the appropriate military uses of an almost unimaginably powerful new technology”.
Dat tweede risico is niet louter theorie. Vorige week meldde CNN, op basis van anonieme bronnen, een bijna-incident op zee: een chatbot zou een lading verkeerd geïdentificeerd hebben, waardoor het Amerikaanse leger bijna een Chinees schip enterde. Het is precies het soort fout dat Anthropic voor de rechter aanhaalt.
Het hof noemt ook concrete wrijving. Volgens de meerderheid bouwt Anthropic restricties in Claude in die taken van overheidsgebruikers meer dan eens tegenhielden, en ontstond er recent een geschil over de vraag of de contractuele verboden het gebruik van Claude in een lopende militaire operatie in het buitenland uitsloten. Voor een leger dat op een tool rekent, is dat het soort onzekerheid dat het niet wil.
Twee rechtbanken, twee uitspraken
Wat het verhaal verwarrend maakt: een andere rechter kwam vorige maand tot het tegenovergestelde besluit. Districtsrechter Rita Lin van de Northern District of California (aangesteld door Biden) volgde Anthropic en oordeelde dat de zwarte lijst onwettig was en de First Amendment schond, het grondwettelijke recht op vrije meningsuiting. Hoe kan dat? Omdat het Pentagon Anthropic onder twee verschillende wetten aanwees, en elke rechtbank een andere aanwijzing toetste. Het hof van beroep verwierp overigens ook de grondwettelijke bezwaren: volgens de meerderheid werd Anthropic geweerd omdat het een contractvoorwaarde weigerde die het ministerie essentieel vond, niet omdat het strengere AI-regels bepleitte.
| Rechtbank | Rechter(s) | Wettelijke grond | Uitkomst | Kwade bedoeling nodig? |
|---|---|---|---|---|
| Districtsrechtbank, Californië | Rita Lin (aangesteld door Biden) | 10 U.S.C. § 3252 | Zwarte lijst onwettig, schendt de First Amendment | Ja: sabotage of kwaadwillige ondermijning door een “adversary” |
| Hof van beroep, DC Circuit | Gregory Katsas (schreef het arrest) en Neomi Rao (meerderheid, aangesteld door Trump); Karen Henderson (dissent) | 41 U.S.C. § 4713 | Zwarte lijst toegelaten, 2 tegen 1 | Nee: “no such bad motive is required” |
De eerste wet omschrijft een risico in de toeleveringsketen als het risico dat een “adversary”, een tegenstander, sabotage pleegt of kwaadwillig ongewenste functies binnensmokkelt. Daaruit leidde de Californische rechter af dat een kwade bedoeling vereist is, en dat Anthropic die niet had. Het hof van beroep heeft met beide conclusies “no quarrel”. Alleen: voor aanwijzingen onder de tweede wet heeft het Congres uitsluitend het DC Circuit bevoegd gemaakt, en die wet is breder. Ze slaat op “any person”, eender wie, en bevat het woord “deny”: weigeren of verhinderen. Een leverancier die bepaalde functies weigert, past daar volgens de meerderheid wel in. Dat Anthropic zonder kwade bedoeling handelde, betwist het hof niet. Het doet er onder die wet gewoon niet toe.
De dissent: dit is niet waarvoor de wet dient
Rechter Karen Henderson (aangesteld door George H.W. Bush) ging niet mee. Volgens haar is de wet bedoeld tegen vijandige staten en kwaadwillige actoren, niet tegen een leverancier die openlijk zegt wat zijn product niet mag doen.
“a contractor’s honest and upfront enforcement of restrictions on a covered article’s use disfavored by the government”
Vrij vertaald: de eerlijke en openlijke handhaving, door een leverancier, van gebruiksbeperkingen op een product die de overheid niet bevallen. Dat mag volgens Henderson geen reden zijn om een bedrijf als veiligheidsrisico te brandmerken. Het is een nuchtere zin, en hij raakt de kern: Anthropic verstopte niets, het zei vooraf waar zijn grenzen lagen.
Wat nu?
Anthropic reageerde via CNBC: “We respectfully disagree with the court’s decision. Another federal court has already held the government’s parallel designation unlawful. We remain confident in our position and are considering all options, including further review.” Het bedrijf is het dus met alle respect oneens, wijst op de Californische uitspraak en overweegt verdere stappen. Mogelijke routes zijn een herziening door het voltallige hof van beroep (en banc) of een gang naar het Supreme Court.
Tegelijk klinkt er een verzoenende toon. Minister van Handel Howard Lutnick zei onlangs dat de regering en Anthropic hun relatie hersteld hebben en “in tune” zijn, op dezelfde golflengte. Hoe dat rijmt met een zwarte lijst die juridisch overeind blijft, is voorlopig onduidelijk. Voor een bedrijf dat volgens berichtgeving op weg is naar de grootste beursgang ooit, is zo’n etiket in elk geval geen detail: investeerders lezen “supply chain risk” niet graag in een prospectus.
Onze lezing
Lees deze uitspraak niet als “Anthropic zat fout”. Dat zegt het hof nergens, het betwist zelfs uitdrukkelijk niet dat het bedrijf zonder kwade bedoelingen handelde. Wat het wel zegt, is dat de Amerikaanse defensieminister onder deze wet een leverancier mag weren die kan verhinderen dat zijn product doet wat het ministerie als wettig en noodzakelijk ziet. En daarmee ligt de kern van het hele AI-veiligheidsdebat in één rechtszaak op tafel: wie bepaalt de grenzen van een AI-model, de maker of de klant?
Anthropic heeft er een handelsmerk van gemaakt om die grenzen zelf te trekken en ze zichtbaar te maken, zoals het ook zijn eigen tempo meet en publiceert. Deze uitspraak toont de keerzijde: wie grenzen trekt, kan daarvoor door zijn grootste klant afgestraft worden, ook als hij volledig transparant is.
Voor Europa is dat volgens ons een waarschuwing en een kans tegelijk. Juridisch valt dit geval buiten de AI Act: die sluit AI voor uitsluitend militaire, defensie- of nationale-veiligheidsdoeleinden uit. Maar de onderliggende vraag, of een maker eigen grenzen mag trekken tegen de wensen van zijn klant, speelt ook hier. Dit Amerikaanse arrest zegt dat een leverancier die zulke grenzen handhaaft, daarvoor geweerd mag worden. Onze inschatting: Europa doet er goed aan duidelijk te maken dat een maker die grenzen trekt, daar steun voor krijgt in plaats van erop afgerekend te worden.
Blijf wel nuchter. Twee rechtbanken, twee uitkomsten, twee verschillende wetten, en een rechter die afwijkt. De zaak is niet af. Het laatste woord ligt misschien bij het Supreme Court, of bij een stille deal tussen Washington en Anthropic.
